سمفونی پنجم بتهوون با یکی از مشهورترین موتیف های ریتمیک آثار موسیقی آغاز می شود.موتیفی با الگوی کوتاه_ کوتاه_ کوتاه_کشیده. گفته اند بتهوون این موتیف چهار نتی را با عبارت (سرنوشت بر در می کوبد) تفسیر کرده است. این موتیف بر سراسر موومان اول سیطره دارد و بعدها در ادامه ی سمفونی هم نقش مهمی ایفا می کند. روند حسی کل این سمفونی می تواند چنین نمودی داشته باشد : حرکت از تضاد و ستیز موومان اول در دو مینور به سوی وجد و شادمانی پیروزمندانه موومان فینال در دو ماژور.

بتهوون در این سمفونی با به کار گرفتن چندین تکنیک گوناگون چهار موومان متضاد را به گونه ای زیبا در قالبی منسجم و یکپارچه پیوند داده است : موتیف اساسی موومان اول در تم مارش گونه موومان سوم به کار رفته است و تم موومان سوم سوم در فینال به گونه ای دراماتیک گنجانده شده است. همچنین دو موومان آخر با پاساژی رابط به یکدیگر متصل شده اند.

نگارش طرح های اولیه ی تم های این سمفونی به سال 1804 باز می گرد اما از 1807 تا 1808 بود که بتهوون به صورت جدی به خلق این سمفونی پرداخت.

موومان اول_آلگروی پر قدرت ( از اینجا گوش دهید   یا   از اینجا گوش دهید )

این موومان موومانی بسیار قدرتمند و پر مایه به فرم سونات است. موتیف آغازگر آن که بتهوون بر اساس آن تنوعی شگرف از ایده های موسیقایی می آفریند ، در تمام موومان حضور دارد. از همان آغاز موومان حسی از تنش و انتظار بر پا می شود. در موتیف آغازی به دنبال سه نت کوتاه و یکسان پرشی پایین رونده به سوی نتی کشیده و پر تعلیق می آید. این ایده قدرتمند دوبار به وسیله ی تمام سازهای زهی که هم صدا می نوازند با قدرت تمام اجرا می شود. در بار دوم موتیف یک پرده بم شده است.

بتهوون همزمان با تداوم تم آغازی در تونالیته دو مینور با بسط سریع موتیف اساسی هیجان آغاز موومان را همچنان برقرار نگه می دارد. او انبوهی از تکرار های دگرگون شده ی موتیف را دوشادوش یکدیگر به راه انداخته و اجرای موتیف را به چالاکی میان گستره های صوتی زیر و بم و سازهای گوناگون دست به دست می گرداند.

تم دوم در تونالیته می بمل ماژور ایده هایی گوناگون را به شیوه ای دراماتیک با یکدیگر می آمیزد. با آغاز این تم است که نوای هورن بدون همراهی سازهای دیگر شنیده می شود(موتیف هورن). نوایی که موتیف اساسی را به شکلی دگرگون شده ( کوتاه _ کوتاه_ کوتاه_کشیده_کشیده_کشیده) اعلان می کند.

موتیف هورن از ورود ملودی لگاتو تازه ای خبر می دهد که کیفیت آرام و آسوده ی آن با تلاطم پیشین در تضاد است. اما حتی در این لحظه ی تغزلی و آرام نیز مجالی برای فراموش کردن موتیف اساسی نیست. غرش خفیف و محو موتیف در پس زمینه با صدای ویولنسل ها و کنترباس ها شنیده می شود.

بتهوون در بخش بسط و گسترش تم ها موتیف هورن را به تکه هایی کوچک و کوچکتر شکسته و سرانجام آن را فقط با یک تک صدا به گوش می رساند و از این راه تنش پدید می آورد. این تک صدا که آکوردی آن را همراهی می کند در قالب کرشندویی پر هیجان میان بادی های چوبی و زهی ها پژواک می یابد.

آغاز بخش ارائه مجد تم ها با اوجی عظیم در موسیقی همراه می شود و این هنگامی است که تمام ارکستر موتیف اساسی را رعد آسا می نوازند. بخش ارائه مجدد تم ها همچنین ارمغان آور نمود صوتی تازه و تاثیرگذار ابوای سولو در پایان تم اول است . قسمت قهرمانی پایان بخش ارئه ی مجدد تم ها در دو ماژور بی وقفه به کودایی طولانی و پر هیجان در دو مینور راه می برد. این کودا به بخش بسط و گسترش شباهت دارد که در آن موتیف اساسی دستمایه آفرینش نیرو و جوششی باز هم عظیم تر قرار می گیرد.

                     موتیف اساسی :

                    موتیف هورن (با شباهت بسیار به موتیف اساسی) :

 -----------------------------------------------------------------------------------------------------------

مشخصات موومان اول :

فرم سونات ، وزن دوتایی ۴/۲، دو مینور

سازها : ۲ فلوت ، ۲ ابوا ،۲ کلارینت، ۲ باسون ، ۲ هورن ، ۲ ترومپت ، تیمپانی ،ویولون های اول ، ویولون های دوم ، ویولوها ، ویولنسل ها ، کنترباس ها

طرح شنیدنی :

ــ ارائه تم ها:

تم اول

۱_a_ موتیف اساسی ، ff،تکرار در یک پرده بم تر ، زهی ها به صورت هم صدا، (تا ۰:۰۵)

b_ کاهش ناگهانی دینامیک، p، زهی ها به سرعت موتیف اساسی را بسط می دهند ، تونالیته مینور، آکوردهای قوی صدایی ،ممتد و زیر، (تا ۰:۱۶)

پل

۲_ a_ موتیف اساسی، ff  ،ارکستر به صورت هم صدا ،(تا ۰:۲۰)

b_ کاهش ناگهانی دینامیک ،p ،زهی ها به سرعت موتیف اساسی را بسط می دهند ، کرشندو، ff، آکوردهای قوی (تا ۰:۴۱)

تم دوم

۳_ a_ هورن ها بدون همراهی ،ff ،موتیف هورن، ( تا ۰:۴۳)

b_ ویولون ها،p ،ملودی ای تغزلی در تونالیته ماژور، موتیف اساسی که به وسیله زهی های بم نواخته می شود ملودی را همراهی می کند.کرشندو تا رسیدن به : ( تا ۱:۰۱)

۴_a_ ملودی پیروزمندانه، ff، ویولون ها ،(تا ۱:۱۲)

b_بادی های چوبی و هورن ها، موتیف اساسی سراسیمه وار به سوی صداهای بم حرکت می کند. کادانس با ریتم موتیف اساسی، سکوت ،( تا ۱:۲۰)

ــ تکرار تمام بخشهای بالا ،( تا ۲:۴۰)

ــ بسط و گسترش تم ها:

۱_a_ موتیف اساسی،ff،هورن ها ، زهی ها، ( تا ۲:۴۵)

b_ کاهش ناگهانی دینامیک ، p، زهی ها و بادیهای چوبی،موتیف اساسی به سرعت بسط می یابد. موتیف اوج گرفته و به اکوردهای سریع و تکرار شونده می رسد ، ff ، (تا ۳:۱۷)

۲_a_ ویولون ها ،ff، موتیف هورن ، زهی های بم، حرکت پایین رونده،(تا ۳:۲۵)

b_ بادی های چوبی با صدای زیر، ff ،دیالوگ با زهی های بم تر، ff،موتیف هورن به تکه هایی کوچک شکسته می شود، دی کرشندو تا دینامیک pp ،(تا ۳:۴۶)

c_ افزایش ناگهانی دینامیک، ff، ریتم موتیف هورن،( تا ۳:۴۹)

d_ کاهش ناگهانی دینامیک ، pp ، پژواک میان بادیهای چوبی و زهی ها،(تا ۳:۵۴)

e_ افزایش ناگهانی دینامیک ، ff ، موتیف تکرار شونده موسیقی را سوق می دهد به:(تا ۵۹: ۳)

ــ ارائه مجدد تم ها :

تم اول

۱_a_ اجرای پر اوج موتیف اساسی تمام ارکستر، ff،تکرار در یک پرده پایین تر،(تا ۴:۰۵)

b_ کاهش ناگهانی دینامیک p زهی ها به سرعت موتیف اساسی را بسط می دهند ، تونالیته مینور، آکوردها و سپس:(تا ۴:۱۷)

c_ ابوای سولو ، (تا ۴:۳۱)

2_a_ بسط سریع موتیف اساسی به وسیله زهی ها ، کرشندو تا دینامیک ff، تمام ارکستر، (تا۴:۵۱)

تم دوم

۳_a_ موتیف هورن ، باسون ها به تنهایی، pp، (تا ۴:۵۴)

b_ ملودی تغزلی در  ماژور، p ، تناوب ویولن ها و فلوت ها ، موتیف اساسی که به وسیله تیمپانی نواخته می شود و آنها را همراهی می کند، p ، کرشندو تا رسیدن به:( تا ۵:۱۸)

4_a_ ملودی پیروزمندانه، ff، ویولون ها ،(تا ۵:۲۷)

b_ بادی های چوبی ، موتیف اساسی با حرکتی سراسیمه و پایین رونده کادانس با ریتم موتیف اساسی، (تا ۵:۳۵)

ــ کودا :

1_ a_ آکوردهای چالاک و تکرار شونده ، ff، (تا ۵:۵۰)

 b_ موتیف هورن زهی های بم ، f، ملودی ویولون ها مینور، ملودی پایین رونده ویولون ها ، استاکاتو ،( تا ۶:۱۴)

b_ بادی های چوبی با صدای زیر ، ff، پاسخ زهی های بم تر در تناوبی قوی با بادی های چوبی ، نت ها چالاک و تکرار شونده راه می برند به: (تا ۶:۳۸)

3_ a_ موتیف اساسی ، ff ، تکرار در یک پرده پایین تر تمام ارکستر، ( تا ۶:۴۴)

b_ کاهش ناگهانی دینامیک ، p ، موتیف اساسی به وسیله زهی ها و بادی های چوبی بسط می یابد ،  (تا ۶:۴۹)

c_ افزایش ناگهای دینامیک ، ff، آکوردهای قدرتمند پایانی ،(تا ۶:۵۸)

*در پایان عذر می خواهم اگر زمانها کمی نادقیق است*

از طریق لینک زیر می توانید ملودیها و موتیف های اصلی را با کلیک بر روی نتشان به صورت مجزا بشنوید :myweb.liu.edu/~jmeschi/Flash/b5/b5.htm

 -----------------------------------------------------------------------------------------------------------

علیرضا قربانی - داریوش طلایی

قسمت اول

قسمت دوم

سنتور : رضا شفیعیان

 تنبک : بهمن رجبی

 از اینجا بشنوید

سلام دوستان،

یک هفته پیش گروه دستان و پریسا در شهر ما بودند و من این فرصت رو داشتم که بعد از برنامه چند نکته ای رو یاد داشت کنم. قسمت عمده ای این مطلب نظرات شخصی من هستن و من خودم هیچ ادعای سواد یا پختگی در موسیقی رو ندارم. ساز می زنم و موسیقی ایرانی رو خیلی دوست دارم و از تبادل نظر با دوستان خوشحال میشم. هدف بیشتر گزارش و اطلاع دهی است.

برنامه سر وقت شروع شد با توضیحی از میزبان به زبان فارسی و انگلیسی. در این کنسرت و کل تور گروه دستان در آمریکای شمالی، آقای سعید فرجپوری حضور نداشتند، به دلیل اینکه به ایشون ویزای آمریکا رو نداده بودند. به جای آقای فرجپوری، آقای سعید کامجو کمانچه می نواختند و اون هم کمانچه پشت باز (خرم آبادی ؟؟). بقیه اعضای گروه طبق معمول :‌ آقای متبسم (تار)، آقای بهروزی نیا (بربط)، آقای حدادی (تنبک)، آقای سامانی (دف، کوزه، دایره)، و خانم پریسا (آواز).

برنامه به دو قسمت بود :‌ قسمت اول در آواز ابوعطا (قطعات ساخته آقای بهروزی نیا) و قسمت دوم در آواز بیات اصفهان (قطعات ساخته آقای متبسم).

قسمت اول با پیش درآمد خیلی ساده ای شروع شد که همراه با آواز بود. من حس کردم که آواز خیلی بیشتر در مایه نوا بود تا ابوعطا. البته از نزدیک بودن این دو مقام غافل نیستم، ولی حدس من این بود که خانم پریسا بر حسب عادت و تسلط به دستگاه نوا، کمی به سمت دستگاه نوا لغزیدند. شاید هم گوش من کوک نبود. جالب اینکه حتی دو سال پیش، در کنسرت قبلی همین گروه (شوریده) در قسمت اول (آواز افشاری) خانم پریسا واضحا در چند مورد خارج خواندند (در این زمینه مدرک دارم چون که با ضبط دستی برنامه رو ضبط کردم).

در ادامه، تصنیفی با عنوان < در آینه > اجرا شد، که خوب بود ولی خیلی کلاسیک. در قسمت بعد، ساز و آواز در حجاز همراه با گروه (ضربی) که کار خوبی بود، به خصوص در استفاده از ساز های ضربی و جواب آواز. در ادامه چهارمضرابی در گوشه چهارپاره همراه با آواز اجرا شد که به نظر من کار ظعیفی بود و ملودی جذابی نداشت. و در اتمام تکنوازی کوتاهی با کمانچه و تصنیف <حدیث عاشقی> که به نظر من بهترین کار این قسمت بود. اشعار به ترتیب از نظامی، عراقی، نیاز اصفهانی، و نظامی بود.

تنها نکته ای که من رو کمی آزار داد این بود که آهنگساز کمبود خلاقیت و سواد تنظیم خودش رو با دلقک بازی و آکروبات بازی روی تنبک و بقیه سازهای کوبه ای جبران کرده بود. من آقای حدادی و آقای سامانی رو خیلی دوست درام و ساز تنبک رو خیلی دوست درام (به خصوص سبک استاد فرهنگفر) اما متاسفانه این دو نوازنده در طی چهار سال اخیر خیلی کم رشد داشتنه اند و کارشون خیلی تکراری و یکنواخت شده. من شاید ۱۴ ساله که آقای حدادی رو روی صحنه دیدم و رشد ایشون در سال های اول خیلی بیشتر واضح بود، اما اخیرا حرف تازه ای برای گفتن ندارند.

در قسمت دوم برنامه، حال و هوا کمی تغییر کرد. آهنگسازی آقای متبسم خیلی منحصر به فرد هست. این نکته مخصوصا در تنظیم های ایشون مشهود هست. من خودم از آهنگسازی و تنظیم آقای متبسم لذت می برم.

برنامه با آواز شروع شد (بدون ساز). بعد از دو بیت آواز، پایه ای ملایم و نسبتا ساده، ملودی کرشمه بیات اصفهان رو به ضرب آورد. بعد از کمی گردش ملودی، آواز ملحق شد. در ادامه چهارمضرابی با ریتمی نسبتا سنگین اجرا شد که ساختار ملودیش کلاسیک بود ولی تنظیم خوبی داشت. ساز و آواز با کمانچه شروع شد، ولی به تدریج زمزمه پایه ای با بربط شروع شد که رنگ و فزا رو کمی تغییر داد و جواب آواز با کمانچه رو زیبا تر کرد.

تصنیف « آب زلال » با شعر مولانا « بی تو به سر نمی شود ... » با ریتمی سنگین شروع شد و بعد از چند میزان ریتم تند تر شد. ساختار ملودی خیلی تازه و قشنگ بود. تنظیم هم که بی نظیر. تصنیف با مهارت به تکنوازی بربط ختم شد در بیات راجع و در ادامه آواز با جواب تار. در این قسمت اشاره ای به بیداد همایون شد (که به نظر من فرق آنچنانی با بیات راجع ندارد) که شامل قطعه ای ظربی بود با پایه ای قشنک و ملودی نسبتا جدیدی. در این قطعه استفاده از ساز ضربی کوزه هوای کمی کاروانی به آهنگ داده بود که به نظر من هم تازه و هم قشنگ بود.

در اتمام تصنیف « بت زیبا » با شعری از مولانا (باز رسید آن بت زیبای من .... ) اجرا شد. به نظر من این قطعه گلچین کل کنسرت بود. شکستن ریتم شعر با مهارت زیاد انجام شده بود. تغییر ریتم و گردش ملودی همه تازه و زیبا بودند. تنظیم هم که طبق معمول شاهکار بود. در این تصنیف اشاره ای به آواز دشتی شد (از طریق بیات راجع) و برگشت خوبی داشت. و همینطور که انتظار می رفت خانم پریسا این قسمت رو خیلی بهتر اجرا کردند، از نظر دقت کوک و کلا قدرت صدا. این تصنیف رو برای دوستان درج کردم.

اما متاسفانه و به روال همیشه، در آنکور، تصنیف « الا ای پیر فرزانه » شد که برای من خیلی نا امید کننده بود. به نظر من خیلی لوث و تکراری شده (این دفعه سوم بود !!). همینطور که « مرغ سحر » خواندن شجریان لوث و تکراری شده. از شجاعت و خوش فکری شهرام ناظری خوشم میاد، که هر دفه آهنگی جدید در آنکور اجرا می کنه - بر خلاف درخواست های فراوان برای « اندک اندک ». زنده باد.

به امید روزی که این برنامه ها با آزادی و آرامش در ایران هم اجرا شوند.

شاد باشید.

تصنیف "بت زیبا " - از اینجا گوش کنید

" حاضرم جانم را بدهم تا تو حرفت را بزنی "

(جمله ای که ولتر متفکر فرانسوی به مخالف خود می گوید)

مطالب و همچنین صفحه نظرات و بسیاری از مسائل دیگر در سیاه مشق شاهدی بر آزادانه بودن آن می باشد . آقای بهمن رجبی در ارتباط با اظهار نظر های استاد محمدرضا لطفی مربوط به تنبک نامه (بیانیه،جوابیه،...) ای را برای سیاه مشق ارسال داشتند که در اینجا متن اصلی نامه با دستخط خود ایشان را قرار می دهیم، و طبق روال گذشته نظرات و دیدگاه های دوستان و خوانندگان سیاه مشق کاملا آزادانه منعکس خواهد گردید .

 از اینجا دریافت کنید